کد خبر:136233
پ
نمایشگاه فرصت‌های ساخت داخل

ارزیابی اجمالی از نمایشگاه فرصت‌های ساخت داخل/ منطق تولیدی باید جایگزین منطق اقتصادی شود

یک پژوهشگر مسائل صنعتی ایران در یک ارزیابی اجمالی از نمایشگاه فرصت‌های ساخت داخل به این نتیجه رسیده است که در نهضت داخلی‌سازی، منطق تولیدی باید جایگزین منطق اقتصادی شود

یک پژوهشگر مسائل صنعتی ایران در یک ارزیابی اجمالی از نمایشگاه فرصت‌های ساخت داخل به این نتیجه رسیده است که در نهضت داخلی‌سازی، منطق تولیدی باید جایگزین منطق اقتصادی شود

 

*** نمایشگاه فرصت‌های ساخت داخل و رونق تولید

 

به گزارش خبرگزاری صنایع، نخستین نمایشگاه فرصت‌های ساخت داخل و رونق تولید به ابتکار وزارت صمت و با همراهی و حمایت قابل توجه فعالان صنعتی کشور به مدت ۴ روز در نمایشگاه بین‌المللی تهران برگزار شد، نمایشگاهی که درس‌های زیادی برای مسئولان و فعالان این حوزه به همراه داشت.
یکی از پژوهشگران مسائل صنعتی ایران در یادداشتی اختصاصی برای خبرگزاری صنایع با عنوان “ارزیابی اجمالی از نمایشگاه فرصت‌های ساخت داخل” نگاهی به این نمایشگاه نوپا انداخته و در آن، ضمن برشمردن چند چالش‌ مهم داخلی‎سازی نیازهای صنعتی کشور، به این سوال پاسخ داده است که چرا در کشور ما علیرغم آن سابقه درخشان، مهارت و توانایی در امر داخلی‌سازی صنایع، اکنون به جایی رسیده‌ایم که برخی صنایع مهم ما همچنان درگیر تأمین نازل‌ترین قطعات وارداتی هستند.

 

*** ارزیابی اجمالی از نمایشگاه فرصت‌های ساخت داخل

 

قاسم خرمی در یادداشت خود نوشته است:
نخستین نمایشگاه فرصت‌های ساخت داخل و رونق تولید به ابتکار وزارت صنعت، معدن و تجارت برگزار شد و در این نمایشگاه چهار روزه، عمده نیازهای صنعتی کشور که تا قبل از این به شیوه واردات از کشورهای خارجی، تامین می شد، در معرض نمایش گذاشته شد تا تولیدکنندگان و قطعه‌سازان علاقمند و توانمند، حسب تجارب و تخصص خود در داخلی‌سازی آنها مشارکت کنند.

مسائل مهم، نتایج و دستاوردهای آماری از این رویداد، توسط متولیان و مجریان امر اعلام شده است.

آنچه از ظاهر نمایشگاه، بویژه تعداد تفاهم‎نامه‌های امضاء شده پیداست، می توان آن را حرکت نسبتا موفقی دانست؛ هرچند آثار تعجیل نیز در گوشه و کنار آن هویدا بود.

اما با حضور در این نمایشگاه و گفتگوی مستقیم با تولید کنندگان اعم از مدیران صنایع بالادستی و صاحبان صنایع خرد بویژه قطعه‌سازان، می‌توان به چند چالش مهم داخلی‌سازی نیازهای صنعتی در ایران پی برد که اجمالا به چند مورد آن در ذیل اشاره خواهد شد:

 

*** چالش‌های مهم داخلی‌سازی نیازهای صنعتی

 

برگزاری نمایشگاه فرصت‌های ساخت داخل عمق وابستگی صنعتی ما و گستره زیان تحریم‌های غرب را آشکار کرد، البته این به معنی رسوایی و نمایش ناتوانی نیست.
اگر قرار باشد برای داخلی‌سازی اقدام جدی و غیر تبلیغاتی انجام داد، گام نخست، فرود از اسب غرور و برآورد دقیق از میزان و سطح نیازهای موجود جامعه است.

 

*** تاریخچه داخلی‌سازی در ایران

 

کشور ما بیش از یکصد و پنجاه سال است که در تکاپوی ساخت کالاهای وارداتی است.
«آر. بی‌نینگ» نویسنده انگلیسی مقیم ایران در قرن نوزدهم، درباره عزم و علاقه جدی امیرکبیر به داخلی‌سازی می‌نویسد:

«امیرنظام اشتیاق خاصی دارد که با پشتیبانی صنایع ملی، ورود تمام کالاهای خارجی را از ایران براندازد».

بیست سال بعد از او، میرزاحسین خان صدراعظم ناصرالدین شاه نیز این ایده را پی گرفت که معیار ترقی یک ملت در سطح بین‌الملل «ترغیب و تحریص اهل حرفت و صنایع است… تا آنچه الان از کیسه رعیت بیرون می‌آید بدون حیف و میل تماما وارد خزانه دولت شود».

از مشروطه به بعد هم در چندین مرحله استراتژی جایگزینی واردات در حوزه صنعت در دستور کار دولت‌ها و حکومت‌های مختلف قرار گرفته است.

در دهه اول پیروزی انقلاب، سخن از خودکفایی کامل صنعتی در میان بود و در اوایل دهه ۱۳۸۰ شمسی حتی خودرو تماما ملی ساخته و تحویل مردم شد.

 

*** آنچه نمایشگاه فرصت‌های ساخت داخل عیان کرد

 

نویسنده در ادامه این درخصوص نمایشگاه فرصت‌های ساخت داخل یادداشت آورده است:
اکنون اما با برگزاری این نمایشگاه مشخص شد که صنایع ایران در حوزه تولید داخل آنگونه که می‌نموده، نبوده است، مثلا در صنعت استراتژیک خودروسازی از حدود ۳۸۰۰ قطعه بکار رفته در ساخت یک اتومبیل، حدود ۷۰۰ قطعه آن وارداتی است.

پس این ذهنیت که با ساخت فوری چند قطعه دم دستی، می توان چند هزار خودرو معطل در پارکینگ سایپا و ایران خودرو را نجات داد، از اساس، حرف عامیانه‌ای است.

صنعت خودروسازی، صنعت نفت و گاز، مخابرات، صنایع فلزی و غیرفلزی ایران بیش از این حرف‌ها در پیوند با اقتصاد جهانی است، از اینرو باید در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با محدودسازی واردات، باد بی‌نیازی را از سر انداخت و با تأمل بیشتری عمل کرد.

برگزاری نمایشگاه ساخت داخل با همه اهمیتش در حکم یک مقدمه درست برای انجام کارهای درست‌تر است که به یکباره محقق نمی‌شود.

ساخت همه صنایع وارداتی در ایران، آنهم در کوتاه مدت، نه ممکن و نه ضروری است.

اگر بخواهیم از سخنان شعاری فاصله بگیریم، برای تحقق آرمان داخلی‌سازی در حد بی‌نیازی از دیگران در اداره صنایع متعارف، حداقل به یک دوره پرشتاب پنج ساله نیازمندیم که این نمایشگاه اگر به همین جمع‌بندی رسیده باشد، کار به غایت بزرگی انجام شده است.

 

*** چرا صنایع مهم واردکننده نازل‌ترین قطعات هستند؟

 

قاسم خرمی در ادامه یادداشت خود درخصوص نمایشگاه فرصت‌های ساخت داخل نوشته است:
در نگاه نخست به فهرست و نوع قطعات وارداتی ارائه شده به نمایشگاه، آنچه بیش از همه موجب افسوس و اندوه هر ایرانی می‌شود، واردات قطعات بسیار ساده با سطح تکنولوژی پایین است.
صنعت قطعه‌سازی ایران ادامه صنعت آهنگری است، آهنگران و فلزکارانی که حتی در همان قرن نوزدهم نیز قادر بودند تا با یک بار مشاهده یک کالای فرنگی، مشابه آن را در ایران بازسازی کنند.
اصغر قندچی، آهنگر و موسس شرکت کامیون سازی ایران کاوه می‌گوید، ما در دهه ۱۳۴۰ شمسی بسیار از قطعات خودرو سنگین ماک را از طریق چشم و بدون اندازه‌گیری چنان دقیق می‌ساختیم که باعث شگفتی شرکت‌های امریکایی می‌شد.
و حالا چه شد که با آن همه مهارت و توانایی در امر داخلی‌سازی صنایع به جایی رسیده‌ایم که صنایع مهم ما درگیر تأمین نازل‌ترین قطعات وارداتی هستند؟

 

*** توجه به قابلیت‎های معدنی در کنار توانمندی‌های فنی و مهندسی

 

پاسخ به این سوال خیلی هم ساده نیست، مجموعه ای از عوامل اعم از سیاستگذاری‌های دولتی و رفتارهای اجتماعی و اقتصادی صنایع بزرگ و فرادستی در پدید آمدن این شرایط دخیل است که در ادامه به سه مورد آن اشاره می کنم:
واردات بسیاری از قطعات صنعتی که در این نمایشگاه در معرض دید قرار گرفته بود، ارتباط زیادی به پیچیدگی و قابلیت های تکنولوژیک آن ندارد و مشکل اصلی در نبود آلیاژ و ماده اولیه ساخت آن است.
اگر قرار باشد صنایع ایران در معرض تحریم قرار گیرد، بطور طبیعی مواد اولیه ساخت آن هم تحریم خواهد بود، بنابراین در شکل‌گیری جریان ساخت داخل، باید در کنار مهارت‌ها و توانمندی‌های فنی و مهندسی، به قابلیت‌های معدنی کشور بویژه در حوزه فولاد، مس و آلومینیم نیز توجه جدی کرد.
در واقع، توسعه ساخت فولاد آلیاژی در ایران، می‌تواند یکی از عوامل مهم در تحقق اهداف داخلی‌سازی باشد.

 

*** تیراژ و قیمت تمام شده دو عامل واردات قطعات معمولی

 

دومین دلیلی که قطعه‌سازان ایرانی اقدام به ساخت قطعات معمولی وارداتی نمی‌کنند، مسئله تیراژ و قیمت تمام شده است.
اغلب قالب‌های صنعتی مناسب برای قطعه سازی، گران و پرهزینه است و استقرار آن برای تولید قطعات در تیراژ روزانه کمتر از ۲۰ هزار عدد، صرفه اقتصادی نخواهد داشت.

تیراژ روزانه ساخت قطعات صنعتی در ایران بیش از ۵ هزار نیست، برای مثال شرکت «آذین خودرو» بعنوان یکی از بزرگترین قطعه‌سازان ایران، روزانه ۴ هزار قطعه تولید می‌کند و به دلیل هزینه تمام شده، نه تنها رغبتی در صنایع کوچک برای ساخت این قبیل قطعات ایجاد نمی‌شود، بلکه صنایع بالادستی نیز ترجیح می‌دهند که آن قطعات را ساخته شده از خارج وارد کنند.

 

*** سیاست‌های متغیر حکومت عاملی در واردات قطعات

 

و بالاخره سومین عاملی که بیش از همه، صاحبان صنایع خصوصی را در پیوستن به جنبش داخلی‌سازی مردد می‌سازد، سیاست‌های متغیر حکومت و بویژه بی‌اعتمادی نسبت به مدیران صنایع بالادستی بخصوص خودروسازان است.
آنها می گویند ما برای ساخت یک قطعه در داخل باید برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری بلندمدت داشته باشیم، در حالیکه اگر یکسال بعد، تحریم‌های فعلی برچیده و جریان واردات از سرگرفته شد، معلوم نیست چه سرنوشتی در انتظار سرمایه و آینده ما باشد!
یکی از قطعه‌سازان مشهور می‌گفت در زمان جنگ تحمیلی و برای کمک به کشور، اغلب کارخانه‌های قطعه‌سازی را حتی در همین خیابان قزوین تهران، تبدیل به واحدهای ساخت صنایع اسلحه‌سازی و تولید مهمات جنگی کرده بودیم اما به محض امضاء شدن قطعنامه و پایان جنگ، هیچ کسی سراغی از ما نگرفت، درحالی که ما سال‌ها سرمایه و تجربه را در این امر دخیل کرده بودیم!

به همین دلیل در این شرایط از نظر قطعه‌سازان، تولیدی کم‌ریسک‌تر است که فروش محصولات آن حداقل تا ۵ سال آینده تضمین شده باشد.

 

*** موفقیت در گروی تحمل ریاضت

 

در مجموع به نظر می‌رسد که اگر مدیران صنایع بزرگ و بالادستی کشور بخواهند با «منطق اقتصادی» و محاسبه زود و زیان متداول به دنبال داخلی‌سازی صنایع وارداتی باشند، چنین امری هیچ‌گاه محقق نخواهد شد.
واقعیت این است که هزینه ساخت کالا در داخل بیش از هزینه واردات است.
اگر از سودهای کلان و جاذبه ناشی از دلالی در واردات بگذریم، ساخت قطعات صنعتی در کشور نسبت به نمونه خارجی، در بسیاری از موارد دارای کیفیت پایین‌تر و هزینه بیشتر است و به همین دلیل، این که گفته شود به محض داخلی‌سازی، اقتصاد ما با صرفه‌جویی ارزی مواجه می‌شود، همیشه قرین واقعیت نخواهد بود.
این امر مختص جامعه ایران نیست. همه کشورهایی که امروزه در ردیف کشورهای بزرگ صنعتی قرار گرفته‌اند در حمایت از صنایع داخلی، چنین دوره‌ای از ریاضت ملی را تحمل و تجربه کرده‌اند.

 

*** منطق تولیدی جایگزین منطق اقتصادی

 

به گزارش خبرگزاری صنایع، این پژوهشگر مسائل صنعتی در پایان یادداشت درخصوص نمایشگاه فرصت‌های ساخت داخل خود نوشته است:

بنابراین درفرایند داخلی‌سازی و بی‌نیازی از کالاهای خارجی، باید به جای منطق اقتصادی، منطق تولیدی را سرلوحه کار قرار داد.

در منطق تولیدی باید بر سودهای آنی و منافع موقتی به نفع حمایت از تعالی صنایع داخلی و سودهای پایدار آتی، چشم بست.

دولت و بویژه سازمان‌های حاکمیتی خارج از کنترل دولت باید به قطعه‌سازان خصوصی و صاحبان صنایع کوچک این تضمین را بدهند که در هر شرایطی مسیر واردات کالاهایی که در داخل برای ساخت آنها سرمایه‌گذاری صورت گرفته است را آزاد نخواهند کرد، در غیر این صورت، ضرری بر زیان تحریم‌ها افزوده خواهد شد.

نویسنده: قاسم خرمی، پژوهشگر مسائل صنعتی

 

 

انتهای پیام///

منبع
خبرگزاری صنایع
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شانزده − 12 =

کلید مقابل را فعال کنید